poniedziałek, 19 grudnia 2011

Wywiad z ks. prof. Maciejem Zacharą.

Wywiad z ks. Maciejem Zacharą MIC, dr liturgiki, wykładowcą w seminariach duchownych, odprawiającym Mszę św. w trzech rytach: zwyczajnej i nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego oraz rycie bizantyjsko-słowiańskim, autorem komentarzy w „Oremus” oraz prowadzącym blog liturgiczny „Zasypywanie przepaści” na portalu liturgia.pl.


1.      Odprawia ksiądz Mszę św. w nowym rycie, ale w swojej posłudze kapłańskiej celebruje także ksiądz świętą liturgię w starym rycie i rycie bizantyjsko-słowiańskim. Czy celebracja w rycie trydenckim  jest tylko powrotem do muzeum, czy  - zgodnie ze słowami papieża Benedykta XVI - może prowadzić  do wzajemnego ubogacania obu form rytu rzymskiego i liturgii?

Ani przez moment nie traktowałem celebrowania w dawnym rycie rzymskim, czy też w rycie wschodnim, w kategorii muzealnictwa. Jeżeli ktokolwiek tak by to traktował, byłoby to niezgodne z naturą liturgii i w ogóle z Ewangelią. Liturgii bizantyjsko-słowiańskiej nauczyłem się ze względu na konieczność duszpasterskiej pomocy w neounickiej parafii w Kostomłotach n. Bugiem, kiedy proboszczem był tam nieodżałowanej pamięci o. Roman Piętka MIC, mający wówczas poważne problemy zdrowotne. Natomiast dawnego rytu rzymskiego nauczyłem się z dwóch powodów. Motywem bezpośrednim było spotkanie z osobami z lubelskiego środowiska liturgii tradycyjnej, co zaowocowało decyzją o włączeniu się w posługę duszpasterską. Ale był drugi powód, bardziej podstawowy. Bardzo serio potraktowałem papieski list apostolski „Summorum Pontificum” z 2007 r., znacznie rozszerzający możliwość celebrowania tradycyjnej liturgii. Tego listu naprawdę nie można sprowadzać do taktycznego posunięcia dla pozyskania Bractwa św. Piusa X ani też do jakiejś wielkodusznej koncesji na rzecz przywiązanych do dawnej liturgii katolików. Nazwanie dawnej liturgii „formą nadzwyczajną rytu rzymskiego” jest przyznaniem, że ta liturgia cały czas pozostaje wyrazem wiary Kościoła i częścią jego żywej tradycji.

2.      Jakie doświadczenia wniosła ta forma rytu rzymskiego w Księdza przeżywanie Najświętszej Ofiary? 

Mam bardzo mocne poczucie, że to nie ja prowadzę liturgię, ale że ja sam jestem przez nią prowadzony. Chcę też wyraźnie zaznaczyć, że nie mam poczucia zniewolenia rubrykami Mszału. Niektórzy starsi księża mówią, że mieli takie poczucie, jak również lęk przed jakąś pomyłką, w efekcie czego wracali po Mszy do zakrystii wyczerpani psychicznie. Ja niczego takiego nie odczuwam. To doświadczenie bycia prowadzonym przez liturgię wpływa również na styl sprawowania liturgii w formie zwyczajnej, posoborowej, pomaga mi unikać pokusy postawienia się w pozycji prowadzącego czy też kreatora liturgii, co kiedyś mi się dość często zdarzało (krótko po święceniach miałem za punkt honoru być kreatywnym, zmienić zawsze jakiś szczegół w obrzędach mszalnych). Poza tym bardzo sobie cenię modlitwy Mszału Piusa V, dla których nie znalazło się miejsce w Mszale posoborowym: np. cudowny Psalm 43 (42) u stopni ołtarza albo modlitwy ofiarowania darów, które mocno podkreślają, że Msza święta jest ofiarą przebłagalną czy też wspaniałe wersety biblijne towarzyszące Komunii świętej.

3.      Wiele osób nie wie czym jest ryt trydencki, gdyż od ponad 40 lat nie jest on używany w kościołach w Polsce, ich szczególną obawę budzi łacina oraz inne formy udziału wiernych w czasie takiej Mszy. Jak ksiądz scharakteryzowałby główne różnice między Mszą św. wg Mszału Pawła VI (posoborową) a Mszą św. wg Mszału bł. Jana XXIII (przedsoborową)? 

Może nie będę mówił o szczegółowych różnicach. Zamiast tego przywołam słowa mojego profesora z rzymskiego „Anselmianum”, o. Cassiana Folsoma OSB, amerykańskiego liturgisty, który mniej więcej tak ujął różnicę między obiema formami liturgii: Liturgia posoborowa kładzie nacisk na prostotę, zrozumiałość, czynny udział wszystkich, co jest jakby mówieniem prozą. Z kolei dawniejsza liturgia, posługująca się w większym stopniu milczeniem, symboliką, akcją rytualną bez słów, jest jakby mówieniem poezją. Człowiek poznaje zarówno racjonalnie, jak też intuicyjnie; potrzebuje zarówno prozy jak i poezji.
                      
4.      Jakie widzi Ksiądz praktyczne konsekwencje wezwania papieża Benedykta XVI o hojne otworzenie serc na przyjęcie starej, wielowiekowej tradycji celebrowania Mszy św.? Jaki oddźwięk znajduje to wezwanie w Polsce?

Trudność polega na tym, że dominują dzisiaj dwie czarno-białe wizje najnowszej historii liturgii, bazujące na radykalnej opozycji liturgii przed- i posoborowej oraz na czarnych stereotypach dotyczących jednej bądź drugiej formy liturgii. Dla jednych wszystko co było przed reformą, było idealne, a reforma liturgii to samo zło i przyczyna całego kryzysu w Kościele. Dla drugich, odwrotnie, wszystko co było przed reformą jest samym złem, a reforma oznacza szczęśliwe zerwanie z przeszłością i stworzenie nowej idealnej liturgii. Obie wizje są nieprawdziwe. Liturgia posoborowa, choć mająca znaczące elementy nowe, to jednak, jako całość, nie jest kreacją z niczego, tylko dość radykalną reformą liturgii wcześniejszej. Sobór wzywał do dokonania odnowy liturgicznej i ten impuls niewątpliwie pochodził od Ducha Bożego, gdyż praktyka liturgiczna oraz liturgiczna pobożność były na niskim poziomie. Natomiast gruntowna reforma obrzędów po Soborze była już konkretnym sposobem realizacji tej odnowy, wcale nie jedynym możliwym. Jako akt kościelny, potwierdzony autorytetem papieża Pawła VI, reforma była prawomocna i ortodoksyjna. Natomiast będąc dziełem ludzkim może jednocześnie podlegać krytycznej ocenie. Osobiście jestem przekonany, że obok decyzji bardzo dobrych, podjęto także inne, mniej szczęśliwe, zwłaszcza nie wystarczająco brano pod uwagę wezwanie Soboru, by nowości wprowadzać tylko w razie konieczności i tak, by formy nowe niejako organicznie wyrastały z już istniejących (KL 23). Niewątpliwie liturgiczna działalność Ojca Świętego zmierza do przezwyciężenia tej szkodliwej opozycji: liturgia przedsoborowa / liturgia posoborowa oraz, w dalszej perspektywie, do dokonania jakiejś korekty posoborowej reformy liturgii. Wyraźnie o tym mówił w maju na kongresie w Rzymie kard. Kurt Koch, przewodniczący Papieskiej Rady ds. Popierania Jedności Chrześcijan. Jeszcze raz przywołam słowa ojca Folsoma, który powiedział, że obie formy liturgii to jak dwie osoby, które dotąd były sobie obce, a teraz mają szansę zamieszkać blisko siebie i się ze sobą zaprzyjaźnić. Ja bym dodał, że obie formy liturgii są jak dwie bliskie krewne, które żyły dotąd daleko od siebie i nie chciały się znać, a teraz mają szansę poznać się i odkryć swe pokrewieństwo.

5.      Jak "zreformować reformę" czyli jak wydobyć piękno i godność celebracji nowego rytu szukając w nim organicznej ciągłości z wielowiekową celebracją liturgii a nie szukaniem TYLKO adaptacji do współczesnego świata ? Czy można celebrować Novus Ordo ku wschodowi czy też będzie to odwracanie się tyłem do ludu wiernego - pytanie ważne w naszym kościele, który - być może przypadkowo - jest orientowany (na wschód).


Posłużę się tytułem jednego z dokumentów Stolicy Apostolskiej nt. odnowy życia zakonnego: „Rozpocząć na nowo od Chrystusa”. To Chrystus i Jego paschalna Ofiara jest ośrodkiem celebracji. On jest Gospodarzem, On jest celebransem liturgii. To jest fundament zarówno soborowego myślenia o liturgii jak też teologii liturgicznej obecnego papieża. A nam się często wydaje, że liturgia po Soborze to nasza własność, którą możemy dostosowywać do swoich doraźnych potrzeb, także religijnych, byle nas zadowalała. Tymczasem liturgia, tak jak i całe orędzie Ewangelii, wcale nie ma nas zadowalać, ona wyzwala nas z nas samych i orientuje całe nasze życie na Chrystusa. To musi być podstawa naszego przeżywania liturgii. A skoro wspomina Pan o ustawieniu kapłana przy ołtarzu, to wspólne zwrócenie się kapłana i wiernych ku wschodowi, czyli ku Chrystusowi (Chrystus – wschodzące słońce: Łk 1, 78) to nic innego jak rytualny wyraz tej rzeczywistości, o której mówimy i nie ma to nic wspólnego z odwracaniem się kapłana plecami do wiernych, taka interpretacja to całkowite nieporozumienie. Praktyka by kapłan stał za ołtarzem twarzą do wiernych narodziła się w XX w. jako próba podkreślenia wspólnotowego charakteru celebracji, ale to weszło jako zwyczaj, nie zostało nigdzie nakazane. Dlatego jak najbardziej można celebrować ku wschodowi i nie jest to żadne łamanie obecnych norm liturgicznych, a stoi za tym wielowiekowa tradycja, wiernie przechowywana w rytach wschodnich, oraz naprawdę głęboka teologia. 


Rozmawiał Piotr Bednarski.

wtorek, 22 listopada 2011

Msza w ostatnią niedzielę roku liturgicznego

Odprawiał gościnnie ks. Łukasz Kadziński. Mszę - "za nowożeńców" - poprzedziła ceremonia ślubna.




niedziela, 2 października 2011

Uczestnictwo zewnętrzne wiernych we Mszy recytowanej

Zamieszczamy niżej tabelę z informacjami o uczestnictwie zewnętrznym wiernych we Mszy recytowanej, czyli w układzie Mszy odprawianej u nas we wtorki i czwartki o g. 6,15.


MSZA ŚWIĘTA RECYTOWANA (CICHA)


Msza święta jest modlitwą Kościoła, a więc kultem społecznym – dlatego Kościół dba o to, aby wierni wiedzieli, które gesty, postawy i słowa są im dostępne jako ich sposób zewnętrznego uczestniczenia w Najświętszej Ofierze. Poniższa tabelka zbiera zalecenia, które znajdują się w różnych dokumentach kościelnych dotyczących Mszy „trydenckiej”, wydawanych od czasu encykliki Mediator Dei Piusa XII. Żadna z wymienionych postaw itp. nie jest w sensie ścisłym wymaganasą one natomiast dozwolone i mogą być  przydatne, gdy chcemy skorzystać z tego, co Kościół daje nam z myślą o pobożnym, świadomym i zaangażowanym uczestnictwie.

Akcja liturgiczna
Uczestnictwo zewnętrzne wiernych
Postawy
Gesty
Słowa / śpiewy
Przybycie celebransa
stojąc
-

Psalm Judica me
klęcząc
znak krzyża na początku
antyfona i psalm na przemian z kapłanem
Confiteor
klęcząc
uderzenia w piersi
znak krzyża przy Indulgentiam
recytacja Misereatur tui i Confiteor wiernych
Wersety
klęcząc
-
recytacja na przemian z kapłanem
Aufer & Oramus te
klęcząc
-

Introit
klęcząc
znak krzyża na początku

Kyrie
klęcząc
-
recytacja przemian z kapłanem
Gloria
klęcząc
małe pokłony przy - adoramus Te, - gratias agimus Tibi, - Jesu Christe, - suscipe deprecationem nostram
znak krzyża na końcu
recytacja z kapłanem
Dialog przed kolektą
klęcząc
-
odpowiedź: Et cum spiritu tuo
Kolekta
klęcząc
-
Amen na koniec
Lekcja, graduał, alleluja
siedząc
-
odp. na zakończenie epistoły Deo gratias
Dialog przed ewangelią
stojąc
krzyżyk na czole, ustach i piersiach
odpowiedzi: Et cum spiritu tuo i Gloria tibi, Domine
Ewangelia
stojąc
-
odp. Laus tibi, Christe
(Homilia)
siedząc
-
-
Credo
klęcząc
małe pokłony przy - Deum, - Iesum, Maria i – adorator
znak krzyża na końcu
recytacja z kapłanem
Dialog przed ofiarowaniem
klęcząc
-
odpowiedź Et cum spiritu tuo
Ofiarowanie
klęcząc
-

Orate, fratres
klęcząc
-
odpowiedź Suscipiat Dominus sacrificium…
Sekreta
klęcząc
-
odpowiedź Amen
Dialog prefacji
stojąc
-
odpowiedzi: Et cum spiritu tuo, Habemus ad Dominum, Dignum et justum est
Prefacja
stojąc
-
-
Sanctus
klęcząc
znak krzyża przy Benedictus
recytacja razem z kapłanem
Kanon (po Sanctus)
klęcząc
pokłony przy konsekracjach chleba i wina
odpowiedź Amen na zakończenie całego Kanonu
Pater noster
klęcząc lub stojąc
-
recytacja Pater noster z kapłanem
Pax Domini
klęcząc
-
odpowiedź Et cum spiritu tuo
Agnus Dei
klęcząc
uderzenia w piersi
recytacja z kapłanem
(Pax tecum)
klęcząc
(pocałowanie pacyfikału)
-
Komunia kapłana
klęcząc
-
-
Ecce Agnus Dei
klęcząc
uderzenia w piersi
potrójne Domine, non sum dignus…
Komunia wiernych
klęcząc
-
-
Ablucje
siedząc
-
-
Dialog przed pokomunią
klęcząc
-
odpowiedź Et cum spiritu tuo
Pokomunia
klęcząc
-
odpowiedź Amen
Dialog zakończenia Mszy
klęcząc
-
odpowiedzi: Et cum spiritu tuo oraz Deo gratias
Błogosławieństwo końcowe
klęcząc
-
odpowiedź Amen
Dialog przed ostatnią ewangelią
stojąc
znaki krzyża
odpowiedzi Et cum spiritu tuo oraz Gloria tibi, Domine
Ostatnia ewangelia
stojąc
przyklęknięcie na Et Verbum caro factum est
odpowiedź Deo gratiaslub śpiew antyfony maryjnej
Modlitwy Leonowe
klęcząc
-
recytacja na przemian z kapłanem


Uczestnictwo zewnętrzne wiernych we Mszy śpiewanej


Zamieszczamy niżej tabelę zestawiającą krótko informacje o postawach, gestach i słowach, którymi mogą się posługiwać wierni uczestniczący w śpiewanej Mszy w starszej formie rytu rzymskiego (czyli w tym układzie, w którym jest odprawiana nasza Msza niedzielna o g. 15,00). W innym wpisie podajemy podobną tabelę dla Mszy recytowanej (inaczej: cichej).

MSZA ŚWIĘTA ŚPIEWANA


Msza święta jest modlitwą Kościoła, a więc kultem społecznym – dlatego Kościół dba o to, aby wierni wiedzieli, które gesty, postawy i słowa są im dostępne jako ich sposób zewnętrznego uczestniczenia w Najświętszej Ofierze. Poniższa tabelka zbiera zalecenia, które znajdują się w różnych dokumentach kościelnych dotyczących Mszy „trydenckiej”, wydawanych od czasu encykliki Mediator Dei Piusa XII. Żadna z wymienionych postaw itp. nie jest w sensie ścisłym wymagana – są one natomiast dozwolone i mogą być  przydatne, gdy chcemy skorzystać z tego, co Kościół daje nam z myślą o pobożnym, świadomym i zaangażowanym uczestnictwie.

Akcja liturgiczna
Uczestnictwo zewnętrzne wiernych
Postawy
Gesty
Słowa / śpiewy
Aspersja
stojąc
głęboki pokłon przy Gloria Patri, znak krzyża
śpiew Asperges po intonacji przez kapłana
Ubieranie szat liturgicznych
siedząc
-
-
Introit (i modlitwy u stopni ołtarza)
klęcząc
-

Kyrie
stojąc
-
śpiew Kyrie na przemian z chórem
Gloria
stojąc
małe pokłony przy - adoramus Te, - gratias agimus Tibi, - Jesu Christe, - suscipe deprecationem nostram
śpiew Gloria na przemian z chórem
Dialog przed kolektą
stojąc
-
odpowiedź: Et cum spiritu tuo
Kolekta
stojąc
-
Amen na koniec
Lekcja, graduał, alleluja
siedząc
-

Dialog przed ewangelią
stojąc
krzyżyk na czole, ustach i piersiach
odpowiedzi: Et cum spiritu tuo i Gloria tibi, Domine
Ewangelia
stojąc
-
-
Homilia
siedząc
-
-
Credo
stojąc
małe pokłony przy - Deum, - Iesum i - adoratur
przyklęknięcie od Et incarnatus est do homo factus est (mały pokłon przy Maria)
śpiew Credo z chórem
Dialog przed ofiarowaniem
stojąc
-
odpowiedź Et cum spiritu tuo
Ofiarowanie
siedząc (stojąc przy okadzaniu wiernych)
(małe pokłony przy okadzeniu wiernych)
-
Orate, fratres
stojąc
-
odpowiedź Suscipiat Dominus sacrificium…
Sekreta

-
odpowiedź Amen
Dialog prefacji
stojąc
-
odpowiedzi: Et cum spiritu tuo, Habemus ad Dominum, Dignum et justum est
Prefacja
stojąc
-
-
Sanctus
stojąc
-
śpiew razem z chórem
Kanon (po Sanctus)
klęcząc
pokłony przy konsekracjach chleba i wina
odpowiedź Amen na zakończenie całego Kanonu
Pater noster
stojąc
-
śpiew ostatniej prośby: Sed libera nos a malo
Pax Domini
stojąc
-
odpowiedź Et cum spiritu tuo
Agnus Dei
stojąc
-
śpiew z chórem
(Pax tecum)
stojąc
(pocałowanie pacyfikału)
-
Komunia kapłana
klęcząc
-
-
Ecce Agnus Dei
klęcząc
uderzenia w piersi
potrójne Domine, non sum dignus…
Komunia wiernych
klęcząc
-
-
Ablucje
siedząc
-
-
Dialog przed pokomunią
stojąc
-
odpowiedź Et cum spiritu tuo
Pokomunia
stojąc
-
odpowiedź Amen
Dialog zakończenia Mszy
stojąc
-
Odpowiedzi: Et cum spiritu tuo oraz Deo gratias
Błogosławieństwo końcowe
klęcząc
-
Odpowiedź Amen
Dialog przed ostatnią ewangelią
stojąc
znaki krzyża
Odpowiedzi Et cum spiritu tuo oraz Gloria tibi, Domine
Ostatnia ewangelia
stojąc
przyklęknięcie na Et Verbum caro factum est
Odpowiedź Deo gratiaslub śpiew antyfony maryjnej

Ojciec Święty Benedykt XVI:

Mszał Rzymski ogłoszony przez Pawła VI jest zwyczajnym wyrazem zasady modlitwy (Lex orandi) Kościoła katolickiego obrządku łacińskiego. Jednakże, Mszał Rzymski ogłoszony przez św. Piusa V i wydany po raz kolejny przez bł. Jana XXIII powinien być uznawany za nadzwyczajny wyraz tej samej zasady modlitwy (Lex orandi) i musi być odpowiednio uznany ze względu na czcigodny i starożytny zwyczaj. ... Jest przeto dozwolone odprawiać Ofiarę Mszy zgodnie z edycją typiczną Mszału Rzymskiego ogłoszoną przez bł. Jana XXIII w 1962 i nigdy nie odwołaną, jako nadzwyczajną formą Liturgii Kościoła.

Motu proprio "Summorum Pontificum" (2007)